به نام خدا
کشور ایران با وسعت یک میلیون ششصدچهل و هشت هزار و یکصد و نود و پنج کیلومتر مربع و جمعیتی بالغ بر هفتاد و سه میلیون نفر ، در جنوب غربی آسیا ودر منطقه ای نیمه خشک قرار گرفته است. ایران در طول تاریخ چند هزار ساله خود شاهد تقسیمات کشوری مختلفی بوده است که آخرین آنها تقسیمات فعلی است که بر مبنای استان و شهرستان پایه ریزی شده است . عوامل متعددی باعث شده تا مردم شهرهای مختلف تمایل به جدایی از استان فعلی و تشکیل استانی جدید به مرکزیت شهر خود داشته باشند.سؤالی که مطرح می شود این است که آیا تعداد استانهای فعلی برای کشور مناسب است؟درصورت منفی بودن پاسخ ، این سؤال پیش می آید که چه تعداد استان برای شرایط فعلی و آینده نزدیک کشور مناسب است؟برای پاسخگویی به این سؤال تعدادی از کشورهای جهان انتخاب و وضعیت تقسیمات کشوری در ایران با آنها مقایسه می شود.
تعداد کشورهای مورد مطالعه پانزده کشور تعیین شد. در این مطالعه سعی شده کشورهای همسایه ایران و تعدادی کشور از دیگر مناطق جهان مورد مطالعه قرار گیرند. علت زیاد بودن تعداد کشورهای همسایه و نزدیک ، تشابه وضعیت اقلیمی و اقتصادی – اجتماعی آنهاست. در انتخاب کشورها ، از گزینش کشورهایی که نوع تقسیمات آنها ایالتی (مانند آمریکا)یا متشکل از چند جمهوری (مانند روسیه) بود خوداری شد و کشورهایی انتخاب شد که سیستم استانی یا شبیه به آن داشتند. کشور همسایه پاکستان نیز به دلیل تغییر در نظام تقسیمات کشوری که آن را تا حدودی شبیه به کشورهای ایالتی کرده از این تحقیق کنار گذاشته شد.جدول زیر مشخصات کشورهای مورد مطالعه را از نظر مساحت (به هزار کیلومتر مربع)،جمعیت (به هزار نفر)،چگالی(تراکم جمعیت به نفر)، عنوان تقسیمات کشوری و تعداد استانها یا مناطق اصلی هر کشور نشان می دهد.
در ذیل تعداد استان های چند کشور با توجه به مساحت،جمعیت و تراکم جمعیت در کیلومتر مربع می آید:
ترکیه مصر آفریقای جنوبی کلمبیا
مساحت به ترتیب : 738 -1002- 1221- 1138
جمعیت به ترتیب : 72- 79 -50 -45
*ت.جمعیت: 92 79 41 40
*ت.استان: 81 29 9 33
با در نظر گرفتن سه عامل مساحت،جمعیت و چگالی جمعیت تعداد استانهای مورد نیاز برای ایران در مقایسه با کشورهای دیگر محاسبه شد.جدول زیر خلاصه ای از یافته های مذکور را نشان می دهد:
با توجه به معیارهای ذکر شده و دلایل ذیل پیش بینی می شود مازندران غربی سی و دومین استان کشور باشد:
1- متراکم ترین استان کشور بر اساس سر شماری رسمی نفوس و مسکن سال 1385 استان تهران با 713 نفر در هر کیلومتر مربع بوده که ضروت انتزاع وایجاد سی و یکمین استان کشور با نام البرز مرکزی را بهمراه داشته است، و اینک رتبه های دوم وسوم این شاخص در اختیار استانهای گیلان و مازندران با 171 و 123 نفر در هر کیلومتر مربع می باشد.
2- مسافت طولانی شهرستانهای غرب استان از غربی ترین شهرستان رامسر(km255) که گاهاً تا 5/4 ساعت زمان برای طی آن به مرکز استان نیاز است و درنقطه مقابل مسیر 45 دقیقه ای شرقی ترین شهرستان استان ، معنای واقعی مرکزیت را سلب نموده است و در این مسیر طولانی چه مدیران لایق و کارکنان شریف دولت که در مأموریت های اداری در این مسیر غیر استاندارد جان تسلیم نموده اند.
3- وجود جاده کندوان که بر اساس آمار فرماندهی نیروی انتظامی کشور در ایام تعطیلات از مجموع جاده های هراز و فیروزکوه نیز جمعیت بیشتری را پذیراست و انشاء ا...در آینده با افتتاح آزاد راه تهران شمال از شلوغ ترین جاده های کشور خواهد بود که مسافرین آن در غرب استان اسکان می یابند و رتبه اول مهمانپذیری کشور در نوروز 1389 در نمک آبرود چالوس گواهی بر این مدعاست ، بنابراین برای میزبانی شایسته منطقه ویژه گردشگری نیازمند استان جدید با کارکرد مطلق گردشگری خواهد بود،پس ضرورتاً استان جدید غرب می تواند گره گشا باشد.
4- وجود دانشگاهها ومؤسسات آموزش عالی فراوان اعم از دولتی – آزاد- پیام نور- غیر انتفاعی – علمی و کاربردی که در امتداد محمود آباد تا رامسر فراوان وجود دارد.
5- وجود دو فرودگاه – سازمان جنگلها و آبخیزداری – ادارات کل همچون بنادر و دریانوردی – گمرکات – شرکت برق – استاندارد-نفت- منابع طبیعی – املاک و مستغلات بزرگترین هتل های آماده و همچنین درحال ساخت، مراکز بزرگ تفریحی و توریستی (دو مجموعه تفریحی تله کابین پالوس و رامسر)– شهرک های صنعتی و... در غرب استان حکایت از زیر ساخت های مناسب موجود می باشد.
6- وجود منابع انسانی نخبه ، مؤثر وکارآمد در غرب استان که امروزه به نمایندگی از آنان برخی در حوزه های مهمی همچون هیئت دولت (وزیران) ، مقام های ارشد برخی دستگاههای ملی ،استانداریها و... به ایفای نقش می پردازند.
7- جمعیت ثابت و شناور فراوان در منطقه که گاهاً در ایام تعطیلات به چند میلیون نفر نیز می رسدو متأسفانه در برنامه ریزی ها جمعیت شناور هیچ گاه مد نظر قرار نمی گیرند ، لازم به یادآوری است بر اساس سرشماری نفوس و مسکن سال 1385 کشور که 9 استان (ایلام- بوشهر- چهارمحال و بختیاری- خراسان جنوبی- خراسان شمالی- زنجان – سمنان- کهگیلویه و بویر احمد- یزد) جمعیت کمتر از یک میلیون نفر را دارا می باشند، اما به جهت فائق آمدن سایر شرایط مورد نیاز حائز این جایگاه که از ضرورتهای تقسیمات کشوری نیز بوده است، گردیدند.
8- دیگر دلیل متقن ، اجماع افکار عمومی برای این مهم در این منطقه در طول سالهای گذشته بوده است و یقیناً درک پاره ای از امور تنها با احراز مستمر آن شرایط امکان پذیر می باشدکه"به دریا رفته میداند مصیبت های طوفان را"
نتیجه گیری و خلاصه
بررسی تطبیقی تقسیمات کشوری ایران در مقایسه با کشورهای همسایه و تعداد دیگر از کشورهای جهان نشان می دهد که در حال حاضر ایران از نظر تعداد استانها در وضعیت نا مطلوبی قرار دارد.
برای رسیدن به میانگین تعداد استانها در کشور های مورد مطالعه ، لازم است تعداد استانهای ایران دست کم به 38 استان افزایش یابد. برای بهره مندی مطلوب تر ، تعداد استانهای فعلی کشور باید دست کم 50 استان باشد. توسعه یافتگی ناموزون بخش های مختلف کشورمان لزوم تأسیس استانهای جدید به ویژه غرب استان مازندران را به منظور مدیریت بهتر و ایجاد فرصت های مساوی برای توسعه در همه بخش های کشور گوشزد می کند.
و اما در خاتمه
1- سخنی با نقش آفرینان اصلی این تصمیم و به عبارتی مسئولین محترم تصمیم گیرنده
حضرت علی(ع) می فرماید:هرگاه خداوند برای کسی خیر و نیکی بخواهد حاجت های مردم را در دست او قرار می دهد.
و امروز حاجت مردم شریف و ارزشی غرب مازندران که حدود سه هزار شهید تقدیم این نظام نموده اند استان جدید می باشد که امید است با الطاف مسئولان محقق گردد.
2- و اما مردم عزیز منطقه بقول وین دایر هر آنچه را اعتقاد داشته باشید به چشم خواهید دید و مطمئن باشید به لطف حضرت باریتعالی سی و دومین "استان کشور" خواهید بود چرا که به این اصل معتقدید که راه نجات غرب در تأسیس استان جدید است.
قاسم احمدی لاشکی مدرس دانشگاه
منبع:
سرزمین پهله: استان زاگرس- پهلوانی
ت.جمعیت=تراکم جمعیت
ت.استان=تعداد استان
جمعیت کشور ها به میلیون می باشد.
